جورج ناتانيل كرزن ( مترجم : غلام على وحيد مازندرانى )

371

ايران وقضيهء ايران ( فارسي )

و اسير شد و بعد از پانزده ماه اسارت و پرداخت يازده هزار تومان كه از طرف ولينعمت او پرداخت شد « 1 » آزاد گرديد . او در حملهء تركمن‌ها به لشكر ايران كه در مرو بود اسير افتاد و در همان مورد بود كه يك سردار ايرانى فرمانده شش هزار تن كه در قفاى ستون اعزامى خود سرگرم يكى دو پوك قليان آخرين بود در زير نظر نفرات خود ربوده و اسير شد و پس از چند هفته در بازار خيوه به فروش رسيد . خدمتى كه روسها كرده‌اند - دولت روس راجع به اين ايالت خراسان هرگونه خيالات كه داشته باشد باز نه فقط ايران بلكه مسافر بين مشهد و تهران بايد امتنان و سپاس پايدار نسبت به آن دولت ابراز نمايد ، زيراكه روسيه به اين ماجراى فتنه و آفت پايان داده است . البته آن كار بدون ملاحظهء اغراض خصوصى نبوده يا براى خاطر منافع ايران و كمتر از آن لحاظ نوع‌پرورى روسيه چنين كارى نكرده است ، بلكه منظور وقتى حاصل شد كه آن دولت با موفقيت مبارزه بر ضد تركمنهاى اتك حوزهء ماوراء بحر خزر را انجام داد ، ولى بهتر اين است كه ما در پى علت امر نرويم ، بلكه به نتيجهء كار بنگريم و به اين مناسبت دولت روس و خودمان را مورد درود و تهنيت قرار دهيم ، زيراكه از دورهء عمليات جنگى اسكوبلف در سال 1881 و از دنبال آن الحاق سرزمين تركمنهاى اخال تك به روسيه جادهء مشهد و تهران مطلقا امن و امان شده است . ديگر افراد نگهبانى وجود ندارند و لازم هم نيست و زوار موجبى براى دراز كردن دست دعا به درگاه خداوند ندارند و مسافر در واقع بيشتر از صداى بال و پر كبك‌ها كه در اين نواحى به حد وفور هست و باهم درست از زير قدم اسب او پرواز مىكنند دستخوش نگرانى مىشود .

--> ( 1 ) - مىگويند تركمن‌ها ابتدا براى عكاس بدشانس سه ليره و نيم تنخواه تعيين كرده بودند ، ولى چون دريافتند كه اروپائى بود و ارزش داشت قيمت مورد تقاضا زود بالا رفت ضمنا خان خيوه فهميد كه وى آلاتى در اختيار دارد خيال كرد مهندس است و قادر است كه قلاع پاىتخت او را استحكام بخشد . مسيو دوبلوك ويل داستان سرگذشت خود را در سفرنامهء دور دنيا در آوريل 1866 انتشار داد .